Pag — Wyspa, Której Nie Sposób Zapomnieć

Podobno Pag się kocha albo nienawidzi, chociaż ja osobiście nie spotkałam osoby, która byłaby wyspą rozczarowana. Pewne jest, że to wyjątkowe miejsce nie pozostawia nikogo obojętnym.

Ci, których wyspa nie wciągnęła zapewne potraktowali pobyt tutaj powierzchownie i nie dali sobie czasu na przesiąknięcie jej aurą i mistycyzmem. Pag trzeba odkrywać wszystkimi zmysłami.

Surowa przyroda pełna kontrastów emanuje nierealnym pięknem. Morze we wszystkich odcieniach błękitu i turkusu ostro odcina się od piaskowo-białych skał, jak na obrazie.

Pustynny, kamienisty krajobraz, porośnięty głównie ziołami i kępami śródziemnomorskiej makii, przywodzi na myśl inną planetę lub księżyc, na który przenosi nas trzystumetrowy most zawieszony 27 metrów ponad wodami Adriatyku. Czasami wstępu do tego „innego” świata zabrania wiatr bura, jakby chciał ukryć wyspę przed oczami ciekawskich. Dzisiaj była łaskawa.

Foto: Paški most i góry Velebit — widok z twierdzy Fortica.

Saliny, Rezerwaty i Królestwo Owiec

Jeśli wjeżdżając na Pag pomyślałeś, że będzie monotonnie — wyspa zaskoczy cię szybciej niż myślisz. Wśród nagich, skalistych wzgórz kryją się saliny — baseny do odparowywania soli z wody morskiej oraz pojedyncze oazy zieleni, jakby wklejone z innej opowieści. Najbardziej zaskakującą z nich jest rezerwat ornitologiczny Veliko blato, gdzie na 462 ha znajduje się słodkowodne jezioro oraz moczary porośnięte trzciną. Okolica tętni życiem. Dla wielu ptaków wędrownych to miejsce stanowi ostatni przystanek przed przeprawą na południe, przez morze. Do rezerwatu prowadzi — jak to na Pagu — wąska lokalna droga, biegnąca wśród niekończących się kamiennych murków. Prędzej czy później drogę zagrodzi ci stado owiec podążających niespiesznie w niewiadomym kierunku — to ich królestwo, musisz poczekać. Możesz pozostać dłuższą chwilę otoczony ze wszystkich stron przez beczące kulki wełny — wykorzystaj ten czas jak należy — na horyzoncie błyszczą w słońcu zbocza majestatycznych gór Velebit, które można podziwiać godzinami.

Foto: Rezerwat ornitologiczny Veliko blato.

Takie atrakcje nie przydarzają się jedynie kierowcom. Bezkresne równiny, wzgórza i doliny Pagu są rajem dla miłośników trekkingu oraz jazdy na rowerze, i to niezależnie od pory dnia lub nocy. Tego typu wycieczkę można zaplanować samemu lub wziąć udział w wyprawie z przewodnikiem, organizowanej przez lokalne biuro. Cokolwiek wybierzesz, dobrze się przygotuj do trasy i nie zapomnij zabrać ze sobą aparatu fotograficznego — nigdy nie wiesz jakie cuda uda ci się uwiecznić. Na Pagu bowiem nieziemskie zjawiska mogą przybierać całkiem realne oblicze.

Foto: Wyspa Pag od strony kanału podvelebitskiego.

UFO i Tajemniczy Trójkąt Paški

Wyspa znana jest wśród badaczy i miłośników UFO. Niezidentyfikowane obiekty latające obserwowane tu były wielokrotnie przez rzesze osób. Niektóre z nich udokumentowano na zdjęciach i nagraniach oraz w służbowym raporcie policji. Znawcy tematu twierdzą, że niewyjaśnione zjawiska mogą mieć związek z tajemniczym trójkątem paškim, odkrytym w 1999 roku na wzgórzu Velo tusto čelo koło Novalji. Jest to odcisk na skałach, wielkości 32m×32m×22m, w którego obrębie kamienie mają jaśniejszy odcień, a — co potwierdziły badania geologiczne — naświetlane ultrafioletem świecą na czerwono. Podobno takimi właściwościami odznaczają się miejsca poddane działaniu ogromnych temperatur, a to na Pagu mogło powstać dwanaście tysięcy lat temu.

Foto: Drogowskaz do trójkąta paškiego.

To nie jedyna niewyjaśniona zagadka wyspy — intrygujące fakty i ciekawe opowieści dotyczą praktycznie każdego jej zakątka.

Zatopione Miasto Cissa i Antyczne Ślady

Zatoka znajdująca się w miejscowości Caska skrywa zatopione pozostałości dawnego miasta, o którym, mimo licznych badań archeologicznych, wiadomo niewiele. Nie wyjaśniono również dlaczego metropolia znalazła się pod wodą.

Legenda mówi, że butnych, bogatych i rozuzdanych mieszkańców spotkała kara Boża, podobnie jak biblijną Sodomę i Gomorę. Antyczna Cissa najprawdopodobniej jednak została zniszczona przez trzęsienie ziemi w roku 361 lub w wyniku katastrofalnego osunięcia się skał osadowych — brekcji, które nastąpiło na skutek erozji i wymywania podtrzymującego je fliszu, wysokiego na 2-3m. Budowle runęły do morza, a ich pozostałości odnajdywane i badane są do dziś. Nie wiadomo jak wielkich rozmiarów jest to stanowisko archeologiczne i jakie tajemnice czekają pod wodą. Dotychczas odkryto, między innymi, podziemny tunel (wysoki 2,5m, szeroki 1m) o niewiadomym przeznaczeniu, będący najprawdopodobniej częścią większego kompleksu, wspaniale zachowaną rzymską kotwicę czy statek zbudowany metodą stosowaną przez Ilirów — wiązany linami z szczodrzenicy sitowatej lub lnu.

Malutka i spokojna Caska była najprawdopodobniej dynamicznie prosperującą metropolią, którą spotkał tragiczny koniec.

Dzisiaj życiem tętni położony niedaleko kurort Novalja i sąsiadująca z Caską plaża Zrće.

Miejscowość, która z rybackiej osady zmieniła się w turystyczną perełkę, ma bogatą i burzliwą przeszłość. Świadczą o tym liczne znaleziska archeologiczne. To tutaj znajduje się rzymski podziemny, wykuty w skale wodociąg z I w., który dostarczał wodę z oddalonego o 1,2km novaljskog pola. Budowla ma ok. 60m szerokości i 9 otworów wiodących na powierzchnię — w tych miejscach jego wysokość dochodzi do 40m. Najprawdopodobniej był częścią większej sieci dostarczającej wodę dla mieszkańców, jak i dla potrzeb lokalnych wytwórni rzemieślniczych, portu i statków. Akwedukt jest znaleziskiem unikatowym na skalę chorwacką i jednym z niewielu antycznych obiektów, które do naszych czasów przetrwały praktycznie w całości.

Foto: Novalja — nowoczesny kompleks turystyczny przy plaży.

Novalja i Zrće — Chorwacka Ibiza

W ciągu ostatnich kilkunastu lat Novalja z typowej dla turystyki rodzinnej miejscowości, pełnej prywatnych kwater, rozwinęła się w kurort, który oferuje luksusowe zakwaterowanie w nowoczesnych hotelach i willach, długie ładne plaże, mocne zaplecze gastronomiczne, liczne atrakcje i dużo szalonej zabawy.

Przynależna administracyjnie i oddalona ok. 1,5km od centrum miasteczka plaża Zrće jest obecnie głównym kierunkiem imprezowym w Chorwacji i jednym z największych w Europie. W sezonie zabawa nie ma tutaj końca, a chorwacka Ibiza gości znanych DJ-ów i liczne festiwale muzyczne. Malownicza plaża, na której usytuowano kilka klubów, przyciąga fanów muzyki elektronicznej i życia nocnego z całego świata.

Foto: Plaża Zrće.

Plaże Pagu — od Rodzinnych po Dzikie

Dla tych, którzy wolą jednak wypoczywać w ciszy i spokoju, wyspa Pag znowu będzie dobrym miejscem na wakacje. Duży wybór plaż różnego typu sprawia, że każdy znajdzie dla siebie wymarzone miejsce, dostosowane do jego osobistych potrzeb czy chwilowego nastroju. Do jednych bez problemu dotrze się piechotą lub samochodem, do innych potrzebny jest dłuższy spacer lub są one dostępne tylko łodzią. Czy wieje wiatr bura czy jugo, zawsze można znaleźć miejsce idealne na daną pogodę.

Główne miejscowości (np. Novalja, Pag, Šimuni, Povljana) oferują najczęściej dobrze zagospodarowane, długie i szerokie plaże żwirowe/drobnokamieniste o łagodnym nabrzeżu, a nawet piaszczystym dnie, które są idealne dla rodzin z małymi dziećmi.

Kto woli uciec od zgiełku i zaszyć się we własnym kawałku raju, ma do dyspozycji wiele dzikich plaż i zatok, które urzekają swoim pięknem. Wybierając jedną z nich warto sprawdzić czy trasa i miejsce będzie dla nas odpowiednie (zwłaszcza dla dzieci) i czy jesteśmy przygotowani na spędzenie dnia „poza cywilizacją”. Skaliste dojścia i wybrzeża mogą być niebezpieczne, a brak cienia, wysokie temperatury i niewystarczające zapasy wody do picia potrafią zamienić idylliczny wypoczynek w koszmar. Czasem piękno daje złudne poczucie bezpieczeństwa.

Foto: Plaża Jadra.

Nie sposób opisać wszystkich malowniczych zakątków, ale sztandarowym przykładem może być Beritnica. Ten widok (zdjęcie poniżej) to z pewnością jeden z symboli Pagu. Cudna dzika plaża, z trzema charakterystycznymi skałami, zapiera dech w piersiach. W jej pobliżu znajduje się znana ściana skalna — Stogaj — ze ścieżkami wspinaczkowymi przeznaczonymi zarówno dla początkujących, jak i osób doświadczonych.

Foto: Plaża Beritnica.

Miasto Pag — Historia, Koronka i Kultura

Po dniu spędzonym na plaży warto pozwiedzać, a kwintesencję bogatej i ciekawej historii wyspy znajdziemy w Pagu. Na miasto warto spojrzeć najpierw z punktu widokowego położonego przy głównej drodze do Novalji, skąd wspaniale prezentuje się jego interesujące położenie.

Spacerując nabrzeżem i wąskimi kamiennymi uliczkami każdy może wybrać coś dla siebie — historyczne miejsca, obiekty sakralne, pałac książęcy, pozostałości fortyfikacji, zabytkowe magazyny soli, wystawy etnologiczne czy galeria koronki paškiej, która w roku 2009 została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Miłośników starożytności z pewnością zainteresuje stanowisko archeologiczne Stari grad z pozostałościami akropolu, oddalone kilometr od centrum miasta.

W lecie w Pagu organizowane są liczne imprezy kulturalne (między innymi Pag Art Festival), wystawy, przedstawienia teatralne, koncerty oraz wydarzenia promujące miejscowy folklor, podczas których prezentowane są oryginalne stroje ludowe, tańce, pieśni oraz muzyka dęta.

Wieczorem obowiązkowo trzeba wybrać się na kolację do jednej z klimatycznych restauracji. Oferta gastronomiczna jest szeroka, ale warto skupić się na tradycyjnych daniach i skosztować lokalnych produktów. Do wyboru paška jagnięcina, świeże ryby, owoce morza i rozmaite przystawki, wśród których króluje ser.

Foto: Miasto Pag z lotu ptaka.

Smaki Pagu — Ser, Miód, Sól i Wino

Paški ser, produkowany z mleka owczego, swój niepowtarzalny smak zawdzięcza specyficznym warunkom przyrodniczym, w których hodowane są zwierzęta. Owce żywią się skąpą śródziemnomorską wegetacją i aromatyczną roślinnością, na której osiada sól niesiona z morza przez wiatry. Ta lokalna delicja, produkowana według tradycyjnej receptury w małych gospodarstwach rodzinnych oraz kilku większych wytwórniach, znana jest na świecie i wielokrotnie nagradzana, w tym tytułem najlepszego sera Europy Środkowej i Wschodniej. Ser paški można nabyć na całej wyspie, a najwięcej punktów degustacji i sprzedaży jest w miejscowości Kolan i mieście Pag.

Inne znane tutejsze produkty to miód z szałwi lekarskiej, paška sól i baškotin — twardy i słodki sucharek wypiekany według trzystuletniego przepisu, który jest tajemnicą klasztoru Benedyktynek.

Na Pagu produkuje się również wina, a wszystkim miłośnikom tego trunku polecamy wizytę w winnicy i restauracji Boškinac (koło Starej Novalji). To czarujące miejsce o niepowtarzalnej atmosferze, w którym można delektować się paškimi smakami do woli.

Będąc w północnej części wyspy warto zajrzeć do Lun, gdzie na 23ha powierzchni rośnie ok. 80 000 oliwek, tworząc naturalny rezerwat. Niektóre drzewa liczą sobie setki lat i rozrosły się do pokaźnych rozmiarów. Tak piękne i wielkie gaje oliwne znajdują się jeszcze tylko w dwóch krajach na świecie — w Izraelu i Grecji.

Foto: Owce na wyspie Pag.

Aktywny Wypoczynek — Via Ferrata i Life on Mars

Wyspa Pag to mekka dla miłośników spędzania czasu wolnego na powietrzu. Kilometry szlaków pieszych i rowerowych, punkty wspinaczkowe, quad safari, paintball, nurkowanie, rejsy... — wiele ciekawych propozycji oraz doskonale opisane i udokumentowane trasy można znaleźć na stronie www.pag-outdoor.com.

Jedną z najbardziej znanych i nagradzanych atrakcji jest ścieżka Life on Mars, z jej niesamowitym morskim odcinkiem Via Ferrata — stumetrowej długości naskalnym przejściem, zawieszonym 1-2 metry nad wodą.

Foto: Via Ferrata.

Pag Summer Outdoor i Granfondo

Co roku od czerwca do września na wyspie odbywa się Pag Summer Outdoor, w którego programie znajdują się liczne propozycje dla aktywnych, obejmujące trekking, trail, wspinaczkę, wyprawy piesze i rowerowe, wycieczki kajakowe i SUP.

Foto: Wycieczka kajakowa.

Możliwość sprawdzenia swoich sił w tak oszołamiającej scenerii przyrody przyciąga nie tylko amatorów, ale i profesjonalistów, dla których organizowane są liczne imprezy sportowe.

15 października 2022 miał miejsce Trzeci Międzynarodowy Maraton Kolarski Granfondo Pag — Cycling on the moon.

Wyścig główny obejmował trasę Novalja-Metajna-Žigljen-Stara Novalja-Lun-Novalja o długości 85km i różnicy wysokości 1200m.

Uczestnicy rekreacyjnego Mini Granfondo natomiast mieli do pokonania 35km o różnicy wysokości 600m pomiędzy miejscowościami Novalja-Metajna-Žigljen-Novalja.

Foto: Wyspa Pag — twierdza Fortica.

Kawałek Serca Zostanie na Pagu

Jak długo nie opowiadałabym o Pagu, ta słoneczna wyspa wciąż miałaby coś nowego do zaoferowania. Żaden opis czy recenzja nie mogą oddać piękna, klimatu i atmosfery, która czeka na miejscu. Jeśli pomyślałeś, że zdradziłam ci już wszystko, to mogę powiedzieć, że to dopiero początek twojej przygody. Musisz to zobaczyć, poczuć i przeżyć osobiście... jeśli odważysz się zaryzykować — bo zapewne kawałek swojego serca zostawisz na Pagu na zawsze.

Gdzie się zatrzymać?

Nasza agencja turystyczna CROWONDER posiada na Pagu dwa apartamenty z pięknym widokiem na zatokę pašką, a wkrótce w naszej ofercie znajdą się nowe nieruchomości położone również w innych zakątkach tej magicznej wyspy.

Apartament Crowonder Pag View A1 oraz Crowonder Pag View A2 to dwie wygodne kwatery, każda z dwoma sypialniami, usytuowane w jednym budynku, 180m od plaży. Duże tarasy z widokiem na najpiękniejszą kombinację morze-skały-Velebit-niebo będą Państwa ulubionym miejscem na poranną kawę lub wieczornego drinka.

Foto: Apartamenty Crowonder Pag View.